Wie door Stanley wandelt, ziet ze overal: houten rompen in het ondiepe water, roestende ketels op het strand en, aan het oostelijke eind van de haven, de indrukwekkende driemaster Lady Elizabeth. Ze zijn geen toevallige rommel, maar de laatste getuigen van een tijd waarin Kaap Hoorn de gevaarlijkste zeeroute ter wereld was. Beschadigde zeilschepen strompelden terug naar de beschutte haven van Stanley, en veel van hen kwamen nooit meer weg. In dit artikel nemen we je mee langs de bekendste wrakken en vertellen we hoe je ze zelf bekijkt.
Waarom liggen er zoveel wrakken in Stanley?
In de negentiende eeuw voeren duizenden zeilschepen rond Kaap Hoorn, op weg naar de goudvelden van Californië en Australië of met kolen, hout en guano tussen Europa en de westkust van Zuid-Amerika. De Falklands liggen pal in de windrichting van de Hoorn. Wie daar storm, gebroken masten of een lekkende romp opliep, zocht beschutting in Stanley.
Reparaties waren op de eilanden echter peperduur. Veel eigenaren besloten hun schip daarom af te schrijven: het werd door een inspecteur "condemned", oftewel onzeewaardig verklaard, en ter plekke verkocht. Lokale handelaren gebruikten de rompen als drijvende opslagplaats, als steiger of als werkplaats. Zo ontstond wat historici het grootste kerkhof van negentiende-eeuwse zeilschepen ter wereld noemen. Volgens het nationale archief van de Falklands liggen er rond de eilanden naar schatting meer dan 300 wrakken, waarvan er ruim honderd beschreven zijn.
De Lady Elizabeth: het icoon van Whalebone Cove
De Lady Elizabeth is het bekendste wrak van de eilanden en een van de meest gefotografeerde scheepswrakken ter wereld. De ijzeren bark werd in 1879 in Sunderland gebouwd en was in 1913 met een lading hout onderweg van Vancouver naar Mozambique. Ten zuidwesten van Kaap Hoorn raakte ze in zware stormen haar deklading kwijt en sloegen vier bemanningsleden overboord. Bij Volunteer Point liep ze vervolgens op een rots, waarna de sleepboot Samson haar naar Stanley bracht.
Daar werd ze afgekeurd en jarenlang gebruikt als opslagschip. Tijdens een storm in februari 1936 brak ze los van haar ankers en dreef ze naar Whalebone Cove, waar ze nog altijd licht schuin op het strand ligt. Bij hoog water kun je haar soms zien bewegen in de golven. Vlakbij liggen ook de resten van de Plym en de Samson, twee oude sleep- en werkboten die in 1945 tijdens een zware storm aanspoelden.
Tip: Bij laag water kom je via het strand dichter bij de Lady Elizabeth, maar klim nooit aan boord. Het ijzer is op veel plekken flinterdun en het wrak is eigendom van de Crown Receiver of Wrecks.
Jhelum, Charles Cooper en de wrakken in de binnenhaven
Langs Ross Road, de weg langs de waterkant van Stanley, liggen meer wrakken met een verhaal.
- Jhelum: een houten Oost-Indiëvaarder uit 1849, gebouwd in Liverpool. Ze kwam in 1870 lek en overbeladen met guano binnen, waarna de bemanning weigerde nog uit te varen. Ze werd onderdeel van een steiger en bleef ruim een eeuw grotendeels intact. In oktober 2008 brak een storm haar in tweeën; vandaag zie je vooral nog het achterschip, ten westen van het monument voor de zeeslag van 1914.
- Charles Cooper: een Amerikaans pakketschip uit 1856 dat landverhuizers tussen New York en Antwerpen vervoerde. In 1866 liep ze lek op weg naar San Francisco en werd ze in Stanley afgekeurd. Bijna een eeuw lag ze als opslagschip in de haven. Een museum in New York kocht haar in 1968, maar terugslepen bleek onhaalbaar.
- Golden Chance: een stoomdrifter uit 1914 die op het strand aan de oostkant van de haven ligt, bij The Canache.
De beroemdste die vertrok: de SS Great Britain
Niet elk schip bleef. De SS Great Britain, het baanbrekende ijzeren stoomschip van Isambard Kingdom Brunel uit 1843, lag decennialang beschadigd bij Stanley. In 1970 werd ze op een ponton teruggesleept naar Bristol, waar ze nu een museum is. Op Victory Green in Stanley staat nog een mast van het schip.
Zo bekijk je de wrakken zelf
De meeste wrakken zie je op een rustige wandeling van twee tot drie uur. Begin bij de Jhelum en de Charles Cooper in het centrum en loop daarna oostwaarts langs Ross Road richting The Canache en Whalebone Cove. Het Historic Dockyard Museum in het centrum vertelt het bredere verhaal van de zeevaart en de "wrecking trade". Combineer de wandeling met de andere bezienswaardigheden van Stanley, of fiets met een gids naar de vuurtoren bij Cape Pembroke.
Kom je met een cruiseschip? Dan is een wrakkenwandeling een prima invulling van een halve dag aan wal. Op Viator en GetYourGuide vind je enkele excursies in Stanley die de haven en Whalebone Cove meenemen. Lees ook onze tips voor een cruisestop in Stanley.
De toekomst van de wrakken
De wrakken zijn kwetsbaar. Stormen, zout water en scheepsworm vreten aan hout en ijzer, en een groot deel van de Jhelum en de Actaeon is al verdwenen. De Falklands Maritime Heritage Trust documenteert de wrakken met foto's, 3D-scans en archiefonderzoek, zodat hun verhaal bewaard blijft, ook als het schip zelf verdwijnt. Wil je meer achtergrond over de eilanden, lees dan ons artikel over de geschiedenis van de Falklandeilanden.
Veelgestelde vragen
Mag je aan boord van de Lady Elizabeth?
Nee. Het wrak is fragiel en eigendom van de Crown Receiver of Wrecks. Je kunt het vanaf het strand van Whalebone Cove bekijken en fotograferen.
Hoe ver is de Lady Elizabeth van het centrum van Stanley?
Whalebone Cove ligt aan het oostelijke einde van de haven, enkele kilometers van het centrum. Lopend ben je er al gauw drie kwartier tot een uur mee bezig; een taxi kan ook.
Is de wrakkenwandeling geschikt voor een cruisestop?
Ja. De wrakken in het centrum liggen op loopafstand van de aanlegplaats. Voor Whalebone Cove heb je wat meer tijd nodig, reken op een halve dag inclusief terugweg.
Deze pagina bevat affiliatelinks. Boek je via zo’n link, dan ontvangen wij mogelijk een kleine commissie, zonder extra kosten voor jou. Meer info.
