De Falklandeilanden hebben nooit een oorspronkelijke bevolking gehad. Toch is de geschiedenis van deze winderige archipel in de Zuid-Atlantische Oceaan verrassend rijk, met Franse, Spaanse, Britse en Argentijnse hoofdstukken. En met een Nederlandse openingszin: de eerste waarneming die door vrijwel alle historici wordt erkend, staat op naam van de Vlaams-Nederlandse kapitein Sebald de Weert. In dit artikel nemen we je in vogelvlucht mee van 1600 tot vandaag.
Wie zag de eilanden het eerst?
Over de eerste ontdekking wordt al eeuwen gediscussieerd. Mogelijk zag de Engelse zeevaarder John Davis de eilanden in 1592, en Richard Hawkins beschreef in 1594 een kust die de Falklands geweest kan zijn. Hun beschrijvingen zijn echter te vaag om zeker te zijn. Er is één waarneming waarover weinig twijfel bestaat, en die is Nederlands.
De Nederlandse link: Sebald de Weert en de Sebaldeilanden
Sebald de Weert werd in 1567 in Antwerpen geboren en voer in dienst van Nederlandse kooplieden. In 1598 vertrok hij met een vloot van vijf schepen uit Rotterdam om via de Straat Magellaan naar Azië te varen. Storm, kou en honger dwongen zijn schip, de Geloof, om te keren.
Op de terugweg, op de ochtend van 24 januari 1600, zag De Weert drie kleine eilandjes die op geen enkele kaart stonden. In het scheepsjournaal staat dat ze vol pinguïns zaten, maar dat de bemanning niet kon landen omdat ze geen sloep meer had. Hij noemde ze de Sebaldeilanden, of Sebaldinen. Het gaat om de huidige Jasoneilanden, voor de noordwestkust van West-Falkland. Van de 105 opvarenden kwamen er in juli 1600 nog maar 36 levend terug in de Nederlandse Delta.
Op veel kaarten gold 'Sebaldeilanden' lange tijd als naam voor de hele archipel. In het Spaans heten de Jasoneilanden nog altijd Islas Sebaldes. De Britse naam kwam pas in 1766, naar het fregat HMS Jason. Steeple Jason heeft nu de grootste kolonie wenkbrauwalbatrossen ter wereld.
Eerste landing en de naam Falkland
De eerste geregistreerde landing was in 1690, door de Engelse kapitein John Strong. Hij noemde de zeestraat tussen de twee hoofdeilanden Falkland Sound, naar burggraaf Falkland, een Britse marinebestuurder. Later ging die naam over op de hele eilandengroep.
Fransen, Britten en Spanjaarden
In de jaren zestig van de achttiende eeuw ontstonden twee nederzettingen, bijna tegelijk en zonder dat de stichters van elkaar wisten:
- 1764: de Fransman Louis-Antoine de Bougainville sticht Port Louis op Oost-Falkland, met kolonisten uit Saint-Malo en Acadië. Uit hun naam, Îles Malouines, ontstond later het Spaanse Malvinas.
- 1765 en 1766: de Britse commodore John Byron eist de eilanden op bij Port Egmont op Saunders Island. Een jaar later bouwt kapitein John McBride er een nederzetting. Zijn schepen Jason en Carcass gaven hun namen aan de Jasoneilanden en Carcass Island.
- 1767: Frankrijk draagt Port Louis over aan Spanje, dat de plek Puerto Soledad noemt.
- 1770 tot 1774: Spanje verdrijft de Britten uit Port Egmont, wat bijna tot oorlog leidt. De Britten keren terug, maar vertrekken in 1774 om financiële redenen en laten een plaquette achter als teken van hun claim.
- 1811: ook Spanje trekt zich terug. De eilanden zijn een tijd onbewoond, op robbenjagers en walvisvaarders na.
1820 tot 1833: Vernet en de Britse terugkeer
Na de onafhankelijkheid van Argentinië probeerde Buenos Aires gezag te vestigen. De koopman Louis Vernet stichtte in de jaren twintig een nederzetting bij Port Louis. In 1831 verwoestte het Amerikaanse oorlogsschip USS Lexington die nederzetting na een conflict over zeehondenjacht. In oktober 1832 arriveerde een Argentijns garnizoen, maar op 2 januari 1833 namen de Britten zonder bloedvergieten het gezag over. Die datum staat centraal in het geschil dat nog altijd voortduurt.
Stanley, schapen en scheepswrakken
In 1845 werd Stanley de hoofdstad, vernoemd naar de toenmalige Britse minister van Koloniën. De economie draaide om schapen en wol, en om de haven: beschadigde zeilschepen die rond Kaap Hoorn voeren, zochten hier beschutting. Veel kwamen nooit meer weg; lees daarover meer in ons artikel over de scheepswrakken van Stanley.
Op 8 december 1914 vond voor de kust de Zeeslag bij de Falklandeilanden plaats, waarin een Britse vloot het Duitse eskader van admiraal Graf von Spee vernietigde. Een monument aan Ross Road herinnert eraan.
1982 en daarna
De Argentijnse invasie van 2 april 1982 leidde tot een oorlog van 74 dagen, die op 14 juni eindigde met de Argentijnse overgave. Lees het hele verhaal in ons artikel over de Falklandoorlog van 1982. Na de oorlog veranderde er veel: de visserijzone en de verkoop van vergunningen voor inktvisvangst maakten de eilanden welvarend, en in 2009 kregen ze een nieuwe grondwet met verregaand zelfbestuur. In het referendum van maart 2013 stemde 99,8 procent van de kiezers voor de status van Brits overzees gebiedsdeel. Bij de volkstelling van 2021 telden de eilanden 3.662 inwoners.
Tip: In Stanley vertelt het Historic Dockyard Museum de hele geschiedenis, van de eerste kolonisten tot 1982. Reken op minstens anderhalf uur. Overnachten kan het makkelijkst in een van de accommodaties in Stanley.
Wil je de Jasoneilanden met eigen ogen zien, dan kan dat alleen met een expeditieschip dat er een landing heeft gepland. Bekijk bijvoorbeeld de expeditiereizen van De Vakantiewinkel of zoek een vlucht naar Punta Arenas als je zelf via Chili wilt reizen.
Veelgestelde vragen
Wie heeft de Falklandeilanden ontdekt?
Dat is omstreden. John Davis zag ze mogelijk in 1592, maar de eerste onbetwiste waarneming is die van de Nederlandse kapitein Sebald de Weert op 24 januari 1600.
Wat zijn de Sebaldeilanden?
Zo noemde Sebald de Weert de eilandjes die hij in 1600 zag: de huidige Jasoneilanden, ten noordwesten van West-Falkland. In het Spaans heten ze nog Islas Sebaldes.
Sinds wanneer zijn de Falklands Brits?
Sinds 2 januari 1833 besturen de Britten de eilanden onafgebroken, met uitzondering van de Argentijnse bezetting van april tot juni 1982.
Waar komt de naam Malvinas vandaan?
Van het Franse Îles Malouines, naar de havenstad Saint-Malo vanwaar de eerste Franse kolonisten in 1764 vertrokken.
Deze pagina bevat affiliatelinks. Boek je via zo’n link, dan ontvangen wij mogelijk een kleine commissie, zonder extra kosten voor jou. Meer info.
